Rabu, 03 Juni 2026

K

 

K

ka p ke, kata depan menunjukkan arah atau tujuan

ka.baR kabar

ka.bau kabau; jering antan; Pithecolobium bubalinum

ka.bɨR v raih; gapai; nga.bɨR meraih: jaʊh nian bêndo tu, daʔ dapat aku ~nyo jauh sekali barang itu, tidak dapat saya meraihnya

ka.bal n kabel

ka.bʊl kabul; tê.ka.bʊl v terkabul; diperkenankan

ka.bʊng n ukuran kain sepanjang 2 m

1ka.bʊkabut; bê.ka.bʊt  berkabut; ada kabutnya

2ka.bʊt, bê.ka.bʊa tergesa-gesa; sibuk: kami lagi ènaʔ tidʊR, dioʔ lah ~  êndaʔ mandi kami masih enak tidur, dia sudah sibuk mau mandi

ka.bʊR kabur (tt penglihatan)

ka.caʔ ping.gang, bê.ka.caʔ ping.gang berkacak pinggang; berdiri dng tangan memegang pinggang

ka.cang kacang; -- bêlitang bengkuang

ka.cau 1 a kacau; campur aduk;  tidak keruan; rusuh;  2 aduk; -- balau  kacau balau; nga.cau v 1 mengacau; membuat kacau: jangan kau datang cuma êndaʔ ~ acaRa dioʔ bè jangan kamu datang hanya untuk membuat kacau acaranya saja ;  2  mengaduk (mengocok dsb) hingga bercampur betul: êmaʔ lagi  ~ gangan têmpoyaʔ di dapʊR Ibu sedang mengaduk gangan tempoyak di dapur

ka.co kaca; -- mato  kaca mata; bê.ka.co v berkaca; bê.ka.co-ka.co v berkaca-kacanga.co v mengaca

ka.cʊʔ alat kelamin perempuan; bê.ka.cʊʔ bersetubuh; bersanggama

ka.dang-ka.dang adv kadang-kadang; adakalanya; sekali-sekali

ka.daR n kadar; ketentuan Tuhan; se.ka.daR adv sekadar

ka.è.dah kaidah; dalil; patokan

ka.fɨR kafir

ka.gi adv kp kêlagi

ka.ɨkain; -- basahan  kain yg dipakai saat mandi

ka.ɨR v jangkau; menggeser suatu barang supaya mendekat: cêpat kau -- pêRau tu pakè satang sêbêlʊm dioʔ anyut cepat engkau jangkau perahu itu pakai galah sebelum dia hanyut; nga.iR v menjangkau

ka.ɨs v kais; nga.ɨs v mengais; tê.ka.ɨs v terkais; dapat dikais

ka.ɨkait; bê.ka.ɨt v berkait; nga.ɨmengait; pê.nga.ɨt n pengait; alat untuk pengait; tê.ka.ɨt v terkait; ka.ɨt.an n kaitan; sangkut paut

1ka.jang ukuran lembar kertas karton

2ka.jang n kajang; atap nipah; -- sikat model atap rumah yg terdiri atas satu hamparan saja

ka.ji n 1 kaji; pelajaran (agama dsb); 2 kaji; penyelidikan (tt sesuatu); 3  pengajian; pembacaan Al-Qur’an; nga.ji 1 mengaji; membaca Al-Qur’an; 2 mempelajari ilmu agama Islam di madrasah;  ~ wasal  mempelajari Al-Qur’an untuk persiapan khatam saat acara perkawinan; pê.nga.ji.an adv perhitungan, kira-kira: hasɨl kêRjo kami aRi ko dapatlah ~ ʊntʊʔ makan tigo bêranaʔ hasil kerja kami hari ini dapatlah kira-kira untuk makan tiga beranak

ka.jʊt  melempem: Rʊpʊʔ -- kerupuk melempem

ka.ki kaki

ka.ku kaku

ka.kʊs kakus; jamban; kamar kecil

ka.lah kalah;  nga.lah mengalah; pê.nga.lah n pengalah; ka.lah.an alergi: kalu kau ~ dêngan udang, makan bè laʊʔ yang laɨn kalau kamu alergi dng udang, makan saja lauk yg lain

ka.lap kalap; lupa diri

ka.lèng kaleng

ka.li kali; Rulang -- v berulang kali; ka.li-ka.li.an n kali-kalian; nga.li.kan v mengalikan; pê.nga.li v pengali; sê.ka.li n sekali; satu kali; sê.ka.li-sê.ka.li adv kadang-kadang; tidak kerap; tidak sering; tidak selalu; sê.ka.li.an 1 adv sekali jalan; sambil (melakukan dsb); 2 num semuanya (tidak ada kecualinya)

ka.lɨʔ membalikkan atau memiringkan (tt benda) sehingga isinya tertumpah; nga.lɨʔ.kan v membalikkan: budaʔ tu daʔ sêngajo ~ gêlas sampè aèʔnyo têtumpah anak itu tidak sengaja membalikkan gelas hingga airnya tertumpah ; tê.ka.lɨʔ terbalik

ka.lo kala; waktu; ketika; masa;

ka.long n kalong; keluang; Pterocarpus edulis

ka.lu kalau

ka.lʊng kalung; bê.ka.lʊng v berkalung

ka.lʊkalut; kacau pikiran

ka.maR kamar; bê.ka.maR v berkamar; sê.ka.maR v sekamar

kam.bɨng kambing

kam.bʊh  kambuh; jatuh sakit lagi

ka.mi pron kami

kam.pang n anak jadah; haram jadah;  anak yg lahir di luar perkawinan yg sah;  ngam.pang berzina

kam.pèʔ hiasan berbentuk kotak yang dibungkus kain beludru dan disulam dng benang emas

kam.pɨkampil; kantong

ka.mu pron hor kamu; Anda

kam.pʊng  kampung; kam.pʊng.an adv sekadar: kalu magi kami ~ bêRas sêgantang, èloʔê daʔ payahlah kalau memberi kami sekadar beras segantang, lebih baik tidak usah

ka.nan kanan

kan.cɨl kancil

kan.cɨng kancing

kan.cʊt n celana dalam

kan.dang pagar; be.kan.dang berpagar

kan.das v kandas; te.kan.das v terkandas

ka.ngaR, bê.ka.ngaR a lelap; nyenyak

kang.kang kangkang; ngang.kang mengang-kang; tê.kang.kang lihat tejelengkang

kang.kʊng n  kangkung

kan.tap v kena; sampai: tʊlʊng kau doRong kayu tu -- kê dɨndɨng tolong kamu dorongkan kayu itu sampai ke dinding

kan.ti kawan; bê.kan.ti v berkawan; ngan.tii v mengawani

kan.tong saku (baju dsb)

kan.toR kantor; bê.kan.toR v berkantor; berdinas

kan.tʊʔ 1 kantuk; 2  v mengantuk; tê.kan.tuʔ v terkantuk; tê.kan.tuʔ-kan.tuʔ terkantuk-kantuk

ka.op v sanggup; mampu: datʊʔ kami lah daʔ -- lagi bêjalan kakek kami sdh tdk mampu lagi berjalan

ka.os kaus kaki; bê.ka.os v berkaus kaki

ka.paʔ  1 kapak; 2 v membelah, membacok atau memotong dng kapak atau parang: cêpat -- ulaR tu pakè paRang cepat bacok ular itu dng parang; bê.ka.paʔ.an v saling menyerang dan melukai dng menggunakan parang atau kapak

ka.pal kapal;  -- têRbang  pesawat terbang

ka.pan pron kapan; ka.pan-ka.pan sewaktu-waktu; sebarang waktu; kapan saja

ka.paR kayu yg hanyut di sungai; tê.ka.paR ­terkapar; terbaring tidak berdaya

ka.pas kapas

ka.pɨʔ gelar; kapar; tê.ka.pɨʔ terkapar; terbaring: kêRno daʔ  sanggʊp lagi bêjalan, kini dioʔ cuma ~ bè di Ranjang  krn tidak bisa lagi berjalan, sekarang dia hanya terbaring di ranjang

ka.pɨt v jepit;  nga.pɨt v menjepit (dng menggunakan alat);  pê.nga.pɨt n pengapit

ka.pʊʔ  kapuk

ka.pʊR kapur; bê.ka.pʊR v berkapur; nga.pʊR v mengapur

kaR sketsa; gambar kasar

ka.Ram karam

ka.Ra.mo  jodoh

ka.Rang, bê.ka.Rang v menagkap ikan beramai-ramai saat air surut

ka.Rat karat; bê.ka.rat berkarat

ka.Ri kari

ka.Rɨkarib

ka.Rɨt karet gelang

ka.Rʊng karung; bê.ka.Rʊng -ka.Rʊng num berkarung-karung

ka.saR kasar

ka.sʊR kasur

ka.tès n pepaya; Carica papaya

ka.to kata; bê.ka.to berkata; bilang; minta izin: sêbêlʊm bêRangkat, kau haRʊs ~ dulu dêngan ayah kau sebelum berangkat,  kamu harus minta izin dulu  dng ayahmu; nga.toi

       v mengatai; menjelek-jelekkan orang lain

ka.toʔ celana pendek

ka.tʊp 1 n katup; tutup; 2 tutup: sêsudah masʊʔ, jangan lupo kau -- lawang tuh setelah masuk, jangan lupa kamu tutup pintu itu; nga.tʊp v menutup

kau pron kau; engkau; kamu

ka.ʊkelompok; bê.ka.ʊm v berkaum; bê.ka.ʊm-ka.ʊm v berkaum-kaum; berkelompok-kelompok

ka.wan kawan; teman; bê.ka.wan v berkawan; nga.wani v mengawani

ka.wat kawat

ka.wa.tɨR khawatir; takut; gelisah; kê.ka.wa.tɨR.an n kekhawatiran

ka.wɨkawin; nga.wɨn.kan v mengawinkan

ka.yo kaya; -- Rayo kaya raya; kaya sekali; jutawan; miliuner; kê.ka.yo.an n kekayaan; R.ka.yo n terkaya

1ka.yu kayu; bê.ka.yu v berkayu; ka.yu-ka.yu.an n kayu-kayuan; beragam jenis kayu

2ka.yu ukuran kain sepanjang 1 bal

ka.yʊh kayuh; nga.yʊh v mengayuh; pê.nga.yʊn pengayuh, alat untuk mengayuh

 lihat ka

kê.bal kebal

kê.bas penyakit beri-beri

kê.bat kebat; ikat; bê.kê.bat v dalam keadaan terikat; ngê.bat v mengebat, mengikat; tê.kê.bat v terkebat, terikat

kê.bon kebun; bê.kê.bon v berkebun

kê.bʊt kebut; kipas; ngê.bʊt v mengebut, mengipas

.caʔ ikat pinggang

.ʔ bohong; ngè.ʔ  berbohong

.cɨʔ  kecil; -- ati kecil hati; kecewa; tersinggung; .ciʔ-.ciʔ.an a kecil-kecilan; ke..ciʔ.an a terlampau kecil; ngê.ciʔ.kan v mengecilkan; se..ciʔ a sekecil; sama kecil

.cʊa kecut, berkerut; ngê.cʊt v mengecut; berkerut: lamo nian dioʔ bêrêndam, sampè ~ têlapaʔ tanganè lama sekali dia berendam, sampai mengerut telapak tangannya

kê.di.an n kemudian; belakangan; terakhir:  budaʔ bêtino bolèh balɨʔ dulu, budak jantan -- anak perempuan boleh pulang dulu, anak laki-laki belakangan

kê.di.di n burung kedidi; terinil; Charadrius peronii

kê.dip n kedip; bê.kê.dip v berkedip; bê.kê.dip-kê.dip v berkedip-kedip; ngê.dip v mengedip

kê.dʊʔ n kas kata umpatan: -- iko, gawènyo ngêjʊti orang bè sialan, kerjanya mengejutkan orang saja

kê.don.dong kedondong; Spondias dulcis

kê.jam  kejam

kê.jang kejang; kaku

.jaR kejar;

.jɨng adv kejer; terus-menerus menangis dng keras (spt tangis anak-anak)

kê.jʊt kejut; ngê.jʊt adv mendadak; tiba-tiba ~ bè dioʔ ngajaʔ aku bêburu sêmalam tiba-tiba saja dia mengajak saya berburu semalam; ngê.jʊt-ngê.jʊti v mengejuti; pên.gê.jʊt n orang yang mudah terkejut; tê.kê.jʊt v terkejut; sê.kê.jʊt n tumbuhan putri malu

.ka adv terbuka lebar; ngê.ka 1 v duduk dengan posisi paha terbuka lebar; 2  v ki berpangku tangan, diam saja: saban aRi gawènyo ~ bè di Rumah setiap hari kerjanya berpangku tangan saj di rumah; ..ka 1 v duduk atau berbaring dengan posisi paha terbuka lebar; 2  v kas terbuka: makonyo ayam masʊʔ kê dalam Rumah, têRnyato lawang dibiaʔkannyo ~ makanya ayam masuk ke dalam rumah, ternyata pintu dibiarkannya terbuka

kê.kal  kekal; abadi

kê.kang n kekang; ngê.kang v mengekang; tê.kê.kang v terkekang; tidak bebas

1.kaR a kekar; tegap (tt tubuh)

2kê.kaR v kekar; terpisah (tdk berdekatan dsb): kalu nyêmuR padi tu galaʔ-galaʔ di--  kalau menjemur padi sering-sering dikekar; ngê.kaR v mengekar

kè.kèR n teropong; ngè.kèR v meneropong

kè.kèt kikir; pelit

kê.kin.jang capung

kê.kum.bang  n kumbang

ke.lab n klub

kê.la.bu n abu-abu

kê.la.ci sodet

kê.la.di keladi

kê.la.gi  1 nanti; waktu yg tidak lama dr sekarang; waktu kemudian; kelak; 2 adv nanti;  kalau tidak begitu; kalau tidak

kê.lai n kelahi; bê.kê.lai v  berkelahi; bertengkar

kê.la.kaR 1 kelakar; senda gurau; ; 2 n tipu: abɨs aRto datʊɁ tu kêno -- dʊlʊR-dʊlʊRnyo habis harta kakek itu kena tipu saudara-saudaranya bê.kê.la.kaR berkelakar

kê.lam gelap

kê.lam.bu kelambu

kê.la.njit, tê.kê.lan.jit  v terperanjat; terkejut; tiba-tiba terlonjat (krn kaget)

kê.lan.tang v kelantang; ngê.lan.tang v mengelantang

kê.lap-kê.lip v kelap-kelip; berkelap-kelip

kê.la.po kelapa; nyiur; Cocos nucifera;

kê.las kelas

kê.lat kelat; sepat

.ʔ gendong: supayo budaʔ tu daʔ nangis, cobo di-- bêntaR supaya anak itu tidak menangis, coba digendong sebentar 

kê.lê.maʔ  ikan kelemak; Leptobarbus hoevenii

kê.lèn.cong v belok; ngê.lèn.cong  v berbelok; menyimpang: kalu kau ~ sêsudah mêsjɨd tu bêtêmulah dêngan Rumah aku kalau kamu berbelok setelah mesjid tu, bertemulah dng rumah saya

.lèng.kang tempat gulungan benang jahit yg terbuat dr kayu

.lên.tɨt itil; klitoris

kê.lê.pèh n kerah; leher baju

..pon n klepon

..so ikan arwana; Scleropages formosus

kê.lèt a kurus

kê.li  ikan lele; Clarias anguillaris

kê.lɨR warna

kê.lɨ.lɨp kelilipan

.lɨ.lɨng keliling; be..lɨ.lɨng berkeliling; be..lɨ.lɨng -.lɨ.lɨng v berkeliling-keliling; berputar-putar di suatu daerah; ngê.lɨ.lɨngi v mengelilingi; se..lɨ.lɨng p sekeliling; sekitar; seputar

.lɨm kelim; pelipit; bê.kê.lɨm v berkelim; ngê.lɨm v mengelim; kê.lɨm.an n keliman

.lɨng n sebutan untuk orang India

kê.lɨng.kɨng kelingking

kê.lip  kelip; bê.kê.lip v berkelip; bê.kê.lip-kê.lip v berkelap-kelip

kê.li.Ru keliru; salah; khilaf

kê.lɨs, tê.kê.lɨs v keseleo

kê.li.taʔ-kê.li.tuʔ v bekerja dengan asyik: kami -- di dapʊR, daʔ têRaso aRi lah soRè kami asyik bekerja di didapur, tidak terasa hari sudah sore

kê.lo.cèʔ  kelupas; kelocak; ngê.lo.cèʔ  v mengelupas; tê.kê.lo.cèʔ terkelupas: biasonyo kalu luko tu lah kêRɨng, kulɨtnyo ~ dèʔ  biasanya kalau luka sudah kering, kulitnya akan terkelupas dng sendirinya

kê.lom.poʔ kelompok; kumpulan; golongan; gugusan; bê.kê.lom.poʔ v berkelompok; bê.kê.lom.poʔ-kê.lom.poʔ v berkelompok-kelompok; ngê.lom.poʔ v mengelompok

kê.lon kelon; bê.kê.lon v berkelon 

kê.lon.song  n selongsong; bungkus; tempat kosong (tt sesuatu yg bisa diisi): tadi sangkɨʔ tu pênuh dêngan jodah, kini tinggal --nyo bè  tadi keranjang itu penuh dng kue, sekarang tinggal wadahnya saja; -- ulaR kelongsong ular

kê.lo.paʔ kelopak

kê.lo.pèʔ lihat kelocek

kê.lo.poʔ, ngê.lo.poʔi mempermainkan; mengelabui; kê.lo.poʔi v dikelabui; permainkan: kito  kêno ~ tukang sulap tu bè  kita  dikelabui tukang sulap itu saja

.lu.aR keluar; ngê.lu.aR.kan v mengeluarkan

kê.lu.aR.go keluarga; bê.kê.lu.aR.go v berkeluarga; kê.kê.lu.aR.go.an n kekeluargaan

.lʊm.pʊʔ kumpul; himpun; gabung; bawa dan satukan (tt benda); ngê.lʊm.pʊʔi mengumpulkan

.ma.Ri kemari; ke sini

ke.ma.Ro a kemarau

.ma.Rʊʔ kemaruk; selalu banyak makan terutama krn baru sembuh dr sakit; serakah

kê.mas n gelar bangsawan untuk laki-laki

kêm.bang kembang; bunga; bê.kêm.bang v berkembang; berbunga

kêm.baR kembar; -- aèʔ kondisi ketika air ketuban dalam rahim sangat banyak saat  kehamilan sehingga perut menjadi sangat besar; polihidroamnion; -- daRah sebutan untuk kondisi melahirkan  dng mengeluarkan darah dalam jumlah yg banyak

kêm.bʊt kembut; wadah bumbu yg terbuat dr anyaman rumbai;  -- têêntaʔ ki orang yg buruk rupa 

kê.mè.ja kemeja

.mên.dʊl.an kegunaan;  faedah: muat apo kenaannyo bêkanti dêngan oRang daʔ ado --  macan dioʔ tu  untuk apa kegunaannya berteman dng orang tidak berfaedah spt dia

kê.mi.Ri tanaman kemiri

Kê.mis Kamis

kêm.pès kempis; ngêm.pès v mengempis

kêm.pèt lih kêm.pès

kêm.pong kempot; cekung; kempis (tt pipi)

kêm.pot penyok

kê.mu.di kemudi

kê.na.an n kegunaan, faedah: muat apo --nyo jadi oRang kayo têpi kèkèt untuk apa kegunaannya jadi orang kaya tetapi pelit

kê.naʔ pakai; kê.naʔ.kan kenakan; pakai:  sêbêlʊm kito bêRangkat,  kau ~ baju dingin tu dulu eloʔ-eloʔ sebelum kita berangkat, kamu pakai jaket itu dulu baik-baik

kê.nal v kenal; bê.kê.nal.an v berkenalan; ngê.na.li v mengenali; kenal; ngê.nal.kan v mengenalkan; tê.kê.nal v terkenal

kê.nang kenang; ngê.nang  v mengenang; pê.ngê.nang.an sesuatu yg dikenang; tê.kê.nang v terkenang; kê.nang.an n kenangan; kê.nang-kê.nang.an n kenang-kenangan

kê.na.ngo kenanga

kên.cang a 1 kencang; tegang; tidak kendur; 2  kencang; laju; cepat: alangkah --nyo jalan budaʔ tu alangkah cepatnya jalan anak itu; 3  kencang; erat-erat; erat dan kuat; kê.kên.cang.an a 1 terlalu kencang (tegang); 2  terlalu  laju; cepat; 3  terlalu kuat

kên.cɨng kencing; ngên.cɨngi v mengencingi; tê.kên.cɨng v terkencing; tê.kên.cɨng-kên.cɨng v terkencing-kencing

kên.cong lihat kêlêncong

kên.cʊR n kencur

kên.di kendi

kêndɨt n ark tali pengikat keroncong atau caping

kên.doR kendur; ngên.doR v mengendur; kê.kên.doR.an n kekenduran;

kê.ning kening; dahi

kê.no  v 1 kena; bersentuhan (dng); terantuk (pd): lʊtʊtnyo bêngkaʔ -- bucu mêja  lututnya bengkak kena sudut meja; 2 kena; tepat pd sasarannya; tidak luput: daʔ -- ikan tu kau pancɨng dêngan cacɨng tidak kena ikan itu kamu pancing dng cacing; 3 kena; tertimpa (oleh); mengalami; menderita (sesuatu); mendapat atau beroleh suatu perbuatan:  kini ko banyaʔ orang -- pênyakɨt sekarang ini banyak orang kena penyakit; 4 kena; tidak bebas dr (aturan, pajak, dsb): gêgalo pêgawè nêgêRi -- atuRan daʔ bolè cuti semua pegawai negeri kena aturan tidak boleh cuti akhir; 5 kena; tepat benar; sesuai benar; cocok; berpatutan (berpaduan); sedang dan patut (tt pakaian dsb): daʔ -- kalu kito cuma bêdoa bè têpi daʔ bêgawè tidak tepat kalau kita hanya berdoa saja tapi tidak bekerja; 6 berkenaan (dengan); berkaitan (dengan): Apo --è makonyo dioʔ maRah? berkaitan dengan apa makanya dia marah; -- kʊtʊʔ kualat; jangan dʊdʊʔ di muaRo lawang, kêlagi ~ jangan duduk di muka pintu, nanti kualat; be.ke.no.an v bersetubuh; ngê.no v mengena; ngê.noi v mengenai; tê.kê.no v terkena

kên.tal kental; ngên.tal v mengental; kê.kên.tal.an a kekentalan; terlalu kental; pê.ngên.tal n pengental

kên.tʊt kentut; tê.kên.tʊt terkentut

kên.tang n kentang

.nuR tali  

kê.nyah, tê.kê.nyah  a tersia-siakan; mubazir; ngê.nyah membuat sia-sia

kê.nyal kenyal; liat

kê.nyang a kenyang; ngê.nyangi v menge-nyangkan; kê.kê.nyang.an 1 a kekenyangan; terlalu kenyang; 2 n perihal kenyang; sê.kê.nyang-kê.nyang.nyo adv sekenyang-kenyangnya; sampai kenyang benar; sê.kê.nyang.nyo adv secukupnya

kê.nyoʔ adv bukan:  --nyo dioʔ yang kito liat sorè tu bukannya dia yg kita lihat kemarin itu

kè.ong keong

kê.pah kepah; tiram sungai; Pilsbryoconcha exilis

.paʔ sayap

kê.pal kepal;  kê.pal.an n kepalan; ngê.pal mengepal; ngê.pal.kan v mengepalkan; sê.kê.pal 1 n sekepal; segenggam; 2 a ki sekepal; kecil; sedikit

.pa.laʔ n kepala (bagian tubuh); -- lʊtʊt dengkul; lutut

kê.pa.lo n kepala (pimpinan); -- sêkolah kepala sekolah

.ʔ dompet; kempek

kê.pè.ngèadv kepingin; ingin

kè.pèt pipih, tipis: bantal yang – tuh haRʊs ditambah kapʊʔnyo bantal yang tipis itu harus ditambah kapuknya

kê.pi.ah kopiah

kê.pɨn.dɨng n kepinding; kutu busuk

kê.pɨkepit; tersepit atau terimpit di bawah ketiak; be.kê.pɨ v berkepit; ngê.pɨ v mengepit

kê.pu.nan kempunan; mendapat musibah krn tidak memakan hidangan yg sudah disediakan

.Ra.bu anting-anting; subang

.Ra.mo n jodoh (tt perkawinan)

kê.Rang.kèng n  kerangkeng; kurungan besi

.Ra.ni kerani; juru tulis; kelerek

.Rap a 1 kerap;  sering; berkali-kali; berulang kali; 2  rapat ( tt benda yg berderet-deret)

.Ras keras; -- bêdêngkang keras  sekali; bê.kê.Ras berkeras; mengotot; bê.kê.Ras-kê.Ras v beradu keras; ngê.Ras v mengeras; kê.kê.Ras.an n terlalu keras; pê.ngê.Ras n alat atau bahan untuk pengeras

kê.Rat kerat; potong; ngê.Rat v mengerat; memotong; pê.ngê.Rat n pengerat; sê.kê.Rat n  setengah; sepotongsoRè tu dioʔ bêgawè cuma ~ aRi kemarin dia bekerja hanya setengah hari; tê.kê.Rat v terkerat

kê.Ra.ʊs cakaran; ngê.Ra.ʊs v mencakar

.Ra.wat v peduli; ngê.Ra.wat mempedulikan: daʔ usah ~ orang laɨn, kito gawè kitolah tidak usah mempedulikan orang lain, kita urus saja pekerjaan kita sendiri

.Ra.wɨt n tempat tidur dr kayu

kê.Ra.yat kemampuan: oRang tuo tu lah daʔ kêtuan --nyo lagi orang tua itu sudah tidak ada kemampuan apa-apa lagi

kêR.bo kerbau; Bubalus bubalis

kêR.cɨs karcis

kè.Rèʔ n hormat, salut

kê.Rè.poʔ v kas patahkan: kalu dioʔ datang kê Rumah ko, aku -- tangannyo kagi kalau dia datang ke rumah ini, saya patahkan tangannya nanti

kê.rè.sèh n ikan kecil yang dikeringkan

..ta sepeda;  -- angin sepeda

.Rɨʔ kerik; kikis dng benda tajam; gosok dng uang logam; ngê.Rɨʔ v mengerik

kê.Rɨng kering; -- bangkɨng kering kerontang; ngê.Rɨng v mengering; ngê.Rɨngi v mengeringi; ngê.Rɨng.kan v mengeringkan; kê.Rɨng-kê.Rɨng a sangat kering; kê.kê.Rɨng.an n kekeringan; pê.ngê.Rɨng n pengering

.Ri.ngat keringat; -- dingin keringat dingin; bê.kê.Ri.ngat berkeringat

.Rɨ.pɨʔ keripik

kê.Rɨ.pʊt a keriput

kê.Rɨ.sɨʔ kerisik; daun pisang kering

kê.Rɨ.tɨng n keriting

kêr.lɨk n anak ikan tebakang

R.lɨng n kerling; R.lɨng.an n kerlingan; nR.lɨng mengerling

kêR.jip v  kedip (tt gerakan kelopak mata) ngêR.jip mengedipkan mata

kêR.jo n kerja; bê.kêR.jo v bekerja; kêR.jo.an n kerjaan; pekerjaan; ngêR.joi v mengerjakan; tê.kêR.jo.kan v terkerjakan

kêR.no karena; lantaran

kêR.nyit kernyit; ngêR.nyit mengernyit

.Ro monyet

kè.Ro juling

kê.Ro.bong selubung dr kain sarung; bê.kê.Ro.bong berselubung dng kain sarung: saban pagi gawènyo ~ di têpi aèʔ setiap pagi kerjanya berselubung sarung di pinggir sungai

.Ro.kot kerokot; gerogot; menggigit sedikit demi sedikit

kê.Ron.cong n ark penutup alat kelamin anak laki-laki yg terbuat dr logam, berbentuk spt koteka

.Rong.kong kerongkongan; tenggorok.

1.Rot  curang; nge.Rot berbuat curang: : janganlah bêkanti dêngan tukang ~ janganlah berteman dengan orang yang sering berbuat curang

2.Rot v memotong (dng gergaji)

kêR.tas kertas; -- paRado kertas mengkilat untuk membuat hiasan spt bunga dsb

kêR.tu kartu

.Ru.an a pasti; tentu; ada: kalu kiniko daʔ – yang êndaʔ aku bagikan kalau sekarang ini tidak ada yang bisa saya berikan

kê.Rʊ.bʊng kêrubung; bê.kê.Rʊ.bʊng berkerubung; ngê.Rʊ.bʊng v mengerubungi

1.Rʊh keruh; tidak bening; tidak jernih (tt air dsb)

2kê.Rʊh n keruh; dengkur; bê.kê.Rʊh berkeruh; mengorok

kê.Ru.mun,  bê.kê.Ru.mun v berkerumun; kê.Ru.mun.an n kerumunan; ngê.Ru.muni v mengerumuni

kê.Rʊn.tʊng  n  kiding kecil, biasanya digunakan untuk mengumpulkan hasil panen 

kê.Rʊ.pʊʔ kerupuk

kê.Rʊʔ keruk; korek; ngê.Rʊʔ mengeruk; kê.Rʊʔ.an n kerukan; pê.ngê.Rʊʔ n pengeruk; tê.kê.Rʊʔ v terkeruk

kè.sah kisah; cerita; bê.kè.sah berkisah; ber-cerita

.sal kesal; jengkel

.sat kesat; tidak licin

.sèt seka; menggosok dng alat pembersih; ngê.sèt v menggosok; pê.ngê.sèt n alat untuk menggosok; ~ kaki  keset kaki

kê.sê.lap.an v kesetanan

kê.si.an kasihan

kê.sik v kikis

1.sɨt gesit; cekatan

2.sɨt liar (tt hewan)

kè.sot sembelih

kê.sʊ.rʊp.an n kesurupan; kerasukan; kemasukan setan

1kê.tam  n ketam;  alat untuk melicinkan kayu; serut; nge.tam v mengetam

2kê.tam n kepiting

kê.tan ketan; pulut; Oryza satifa glutinosa; -- punaR penganan yg terbuat dr ketan dng serundeng di atasnya

kê.tat ketat; sempit

.ʔ  perahu dng mesin generator yg diletakkan di bagian tengah

kê.ti.aʔ  ketiak

kê.tɨʔ 1 v punya: kiniko aku daʔ -- duɨt sekarang aku tidak punya uang; 2 v menggunakan: cobo ditêtaʔ -- paRang coba dipotong menggunakan parang

kê.ti.ko p ketika

.tɨl mencubit dng cubitan kecil yg menimbulkan rasa sakit

.tɨng capit (tt udang dan kepiting)

.tɨp n ark ketip; mata uang senilai 10 sen

.tɨ.pʊng gendang kecil yg hanya ditu-tupi kulit pd satu bagian sisinya

.tɨ.tɨR ketitir; merbuk; perkutut; Geopelia striata

kê.tok n ketok; ketuk

kê.to.lo gambas; oyong; Luffa acutangula

kê.tu a gelap (tt langit), pertanda akan hujan

kê.tu.an, daʔ  kê.tu.an adv tidak memadai: haRtonyo lah abɨs, ~ lagi yang êndaʔ dipakènyo ʊntʊR mayaR utang  hartanya sudah habis, tidak memadai lagi yg hendak dipakainya untuk membayar utang

ke.tu.ban n ketuban

kê.tu.ju a senang; suka: aku ~ nian dêngan baju mèRah tu saya suka sekali dng baju merah itu;

kê.tʊʔ n kentongan

kê.tum.baR n ketumbar

ketuo n ketua

kê.tu.pat ketupat

kha.tam 1 membaca sejumlah ayat akhir Al-Qur’an yg biasanya dilakukan oleh mempelai wanita saat upacara perkawinan atau oleh anak laki-laki yg akan disunat; 2 tamat membaca Al-Qur’an; kha.tam.an n khataman

ki.a.mat kiamat

ki.am.bang n tanaman kiambang; Pistia stratiotes

ki.at kiat; taktik kalu êndaʔ nangkap Ruso tu haRʊs tau --nyo kalau mau menangkap rusa harus tahu kiatnya; bê.ki.at v berkiat

ki.bar buang

1ki.bas n 1 kibas; gerakan spt mengipas; 2 gerakan ekor hewan 

2ki.basdomba; biri-biri; Ovis aries

kib.lat kiblat

ki.cap kecap

ki.cu n kecoh; tipu; ngi.cu mengecoh; menipu

kɨ.dɨng keranjang besar yg terbuat dr anyaman (biasanya rumbai) dan diberi tali pd bagian atasnya, dipakai dng cara menyangkutkan tali pd kepala

ki.jang kijang

ki.lah kilah; dalih

ki.lan kilan; jengkal

ki.lang, ki.lang.an alat dr kayu, digunakan untuk memeras tebu

ki.lat kilat; mêng.ki.lat v mengilap

ki.li n korek; ngi.li mengorek telinga

kɨ.lʊ kilo; bê.kɨ.lʊ - kɨ.lʊ v berkilo-kilo; kɨ.lʊ.an n kiloan

kɨn.cɨR kincir

1kɨn.cɨt n cirit; tê.kɨn.cɨt v tercirit

2kɨn.cɨt,  tê.kɨn.cɨt terbirit-birit; berlari pontang-panting

kɨn.cʊp 1 kuncup; tertutup (tt bunga, payung dsb); 2 n kuntum bunga

ki.ni sekarang

kin.tang, tê.kin.tang v tertangani; kin.tangi v tangani; ngin.tangi v menangani: kau pêgilah dulu, biaʔ aku ~ gawè ko kamu pergilah dulu, biar aku yg menangani pekerjaan ini;

       sêkintang dayo sekuat tenaga

ki.pang kipang

ki.paR n kiper; penjaga gawang (tt sepak bola)

ki.pas kipas

ki.Ri kiri

kɨ.Rɨm kirim; ngɨ.Rɨm mengirim; tê.kɨ.Rɨm v terkirim

ki.Ro n duga; taksir; ki.Ro-ki.Ro adv kira-kira; ngi.Ro menduga; menaksir; ngi.Ro-ngi.Ro v mengira-ngira; sê.ki.Ro.nyo adv sekiranya

ki.saR n kisar; ngi.saR v mengisar; menggiling padi memakai kisaran; ki.saR.an kisaran; penggiling padi yg terbuat dr kayu; ~ Rambʊt pusaran rambut di kepala

ki.sè mengibas-ngibaskan sesuatu spt kain untuk membersihkannya dr debu; bê.ki.sè v ki mengerjakan sesuatu dng cepat

ki.tab kitab

ki.to pron kita

ko pron kp iko -- ha ini (barangnya)

ko.aʔ mengambil sebagian; membagi: padi asɨl umo tu kito -- duo bè  padi hasil ladang itu kita bagia dua saja

ko.baR v sempat: daʔ  -- lagi kami muat kuè aRi Rayo  tidak sempat lagi  kami membuat kue Lebaran 

ko.bok v kobok; mencelupkan dan menggoyangkan tangan ke dalam air

ko.cèʔ kupas; buang (kulit dsb); ngo.ʔ mengupas; tê.ko.ʔ v terkupas

ko.cok v kocok; ngo.cok v mengocok; pê.ngo.cok n pengocok; alat untuk mengocok

ko.dè kode

ko.dok kodok; katak

ko.gaʔ adv mungkin; tidak atau belum tentu; barangkali; boleh jadi; dapat terjadi; tidak mustahil: -- dioʔ tu yang nyêRu kito sêmalam  mungkin dia itu yg memanggil kita semalam

ko.kop, ngo.kop  minum langsung dr tempat air minum spt teko atau panci: daʔ baɨk minum ~ tu tabu minum langsung dari tempatnya itu

ko.kot kokot; besi (kawat) yg dibengkokkan untuk memaut gembok

ko.lak kolak

ko.loʔ, ko.loʔè v  ternyata: dioʔ lah pêgi  ternyata dia sudah pergi 

kon.cang guncang; ngon.cang v mengguncang; kon.cang.kan n guncangan

kon.co konco; kanca; kawan;  teman

kon.tan tunai; ngon.tani v mengontan; menjawab pernyataan orang dengan seketika

ko.pèʔ n ark susu, payudara

ko.pi kopi; ngo.pi v ngopi; pê.ngo.pi n pengopi

ko., ngo.  membolak-balik makanan yg sedang dimasak; mengarau; mengaduk: litaʔ nian rasonyo ~ dodol sêkuali bêsaʔ tu capek sekali rasanya mengaduk dodo satu kuali besar itu

ko.ʔ korek; cungkil; ngo.ʔ v mengorek; ngo. ʔ-ngo.ʔ v mengorek-ngorek; pê.ngo.ʔ n pengorek

ko.Rèng koreng; borok; ko.Rèng.an n banyak korengnya; bê.ko.Rèng v berkoreng

ko.Rèt sisa; apa yg tertinggal (sesudah dimakan, dsb)aku lat datang kê undangan tuh, makanan tinggal --nyo bè saya terlambat datang ke kondangan itu, makanan tinggal sisanya saja

1ko.sèt korek api kayu

2ko.sèt, ngo.sèt mencuci beras sebelum dimasak

ko.song kosong;  -- mêlompong  tidak ada isi sama sekali; hampa belaka; ngo.songi v mengosongkan; sê.ko.song-ko.song.nyo adv sekosong-kosongnya; sangat kosong; paling kosong

ko.ta kota

ko.taʔ kotak

ko.toR kotor; ngo.toRi v mengotori; pê.ngo.toR n pengotor; tê.ko.toRi v terkotori

ko.wo a sanggup; kuasa; bisa; dapat melakukan sesuatu: orang tuo tu daʔ – lagi êndaʔ kêmano-mano orang tua itu tidak sanggup lagi mau kemana-mana

ko.yaʔ koyak; cabik; robek; sobek; ko.yaʔ-ko.yaʔ a koyak-koyak; banyak koyaknya; ngo.yaʔ v mengoyak; tê.ko.yaʔ v terkoyak

ku.a.li kuali

ku.an teko

ku.as kuas

ku.a.so 1kuasa; kemampuan atau kesanggupan (untuk berbuat sesuatu); kekuatan; 2 kuasa; wewenang atas sesuatu atau untuk menentukan (memerintah, mewakili, mengurus, dsb) sesuatu; 3kuasa; pengaruh (gengsi, kesaktian, dsb) yg ada pd seseorang krn jabatannya (martabatnya); 4 kuasa; mampu; sanggup: sêsudah lakinyo mati,  dioʔ macam daʔ -- lagi êndaʔ ɨdʊ setelah  suaminyo meninggal, dia spt tidak mampu lagi untuk hidup; bê.ku.a.so v berkuasa; ngu.a.soi v menguasai; pê.ngu.a.so n penguasa; tê.ku.a.soi v terkuasai

kuat a kuat; ku.at-ku.at adv 1 kuat-kuat; dng nyaring (tt bunyi); 2 kuat-kuat; dng erat (tt cara memegang); ngu.at v menguat; pê.ngu.at n penguat; sê.ku.at n sekuat; sama kuat; sê.ku.at-ku.at.nyo adv  sekuat-kuatnya; segenap tenaga; kê.ku.at.an n kekuatan

ku.a.tɨR khawatir

ku.bang n kubang; ku.bang.an kubangan; bê.ku.bang v berkubang

kʊ.bɨk kubik (ukuran isi)

kʊ.bɨs kubis; kol

1Ku.bu Suku Anak Dalam

2ku.bu a ki  terbelakang; kampungan: -- nian kau ko kampungan sekali kamu ini

kʊ.bʊR n kubur; ngʊ.bʊR v mengubur; ngʊ.bʊR.kan v menguburkan; kʊ.bʊR.an n kuburan; makam; tê.kʊ.bʊR v terkubur

kʊ.cɨl,  tê.kʊ.cɨl tercecer; terjatuh: simpan dʊɨt tuh èloʔ-èloʔ, jangan sampè ~ simpan uang itu baik-baik, jangan sampai tercecer

kʊ.cɨng kucing

ku.di kodi

kʊ.dɨs kudis

ku.do kuda

kʊ.dʊʔ tengkuk

kʊ.dʊp kudup; kuncup bunga

kuè kue;

ku.ju n kelereng yg digunakan untuk menembak kelereng lainnya

kʊ.jʊikatan yg sangat kuat

ku.ku kuku

kʊ.kʊpapan dr bagian terluar pohon

kʊ.kʊs n kukus; ngʊ.kʊs mengukus; kʊ.kʊs.an n kukusan

ku.li kuli

kʊ.lɨʔ, tê.kʊ.lɨʔ terenyuh; ~ ati aku nèngoʔ budaʔ kêciʔ tu terenyuh hatiku melihat anak kecil itu

kʊ.lɨt n kulit; bê.kʊ.lɨt v berkulit

ku.lo pron hor saya

kʊ.lʊm 1 kulum;    2 n permen; gula-gula; ngʊ.lʊm v mengulum; ngʊ.lʊm-ngʊ.lʊm v mengulum-ngulum

kʊ.lʊp 1 panggilan kpd anak laki-laki; 2 panggilan sayang untuk laki-laki yg lebih muda

ku.man n kuman

kum.po pompa; ngum.po n memompa

kʊm.pʊl  kumpul;  himpun (tt orang); bê.kʊm.pʊl v bekumpul; kʊm.pʊl.an perkumpulan; ngʊm.pʊl v mengumpul; ngʊm.pʊl.kan v mengumpulkan; tê.kʊm.pʊl v terkumpul

ku.muR kumur; bê.ku.muR v berkumur; ku.muR-ku.muR v berkumur-kumur

ku.nang-ku.nang kunang-kunang; bê.ku.nang-ku.nang berkunang-kunang

kun.ci kunci; -- kodok  gembok; ngun.ci v mengunci; pe.ngun.ci n pengunci; penutup; te.kun.ci v terkunci

kʊn.cɨt kucir; bê.kʊn.cɨt  v berkuncir

kʊn.cʊng jambul; bê.kʊn.cʊng v berjambul

kun.dang, ngun.dang v kundang; membawa kemana-mana

kung.si n kongsi; bê.kung.si v berkongsi

ku.ning kuning; ngu.ning v menguning; kê.ku.ning.an  a keku-ningan;  terlampau kuning; kê.ku.ning-ku.ning.an a kekuning-kuningan; agak kuning

ku.ning.an kuningan

ku.nyah kunyah; lumat; mamah; ngu.nyah v mengunyah; ku.nyah.an n kunyahan;

       tê.ku.nyah v 1 terkunyah; sudah dikunyah; 2 terkunyah; tidak sengaja mengunyah

kʊn.tʊl kuntul; bangau putih; Ardeidae

kʊ.pɨng telinga; ngʊ.pɨng v menguping; bê.kʊ.pɨng v berkuping

ku.pu-ku.pu kupu-kupu

ku.Rang adv kurang; -- ajaR kurang ajar; bê.ku.Rang v berkurang; kê.ku.Rang.an 1 v  kekurangan; tidak mempunyai (sesuatu yg diperlukan); tidak cukup mendapat (beroleh) sesuatu: mʊsɨm  kêmaRo ko banyaʔ oRang ~ aèʔ musim kemarau banyak orang kekurangan air; 2kekurangan; menderita krn kurang: têtanggo kito tu ɨdʊp ~ tetangga kita itu hidupnya kekurangan; 3sisa; kekurangan; barang apa yg kurang; yg menjadi kurang (yg belum dibayar, digenapi, dsb): kau bayaR sêpaRo dulu, ~nyo kau bayaR bulan dêpan bè sisanya kamu bayar separuh dulu, kekurangannya kamu bayar bulan depan saja; ngu.Rangi v mengurangi; sê.ku.Rang-ku.Rang.nyo adv sekurang-kurangnya

ku.Rap kurap; bê.ku.Rap v berkurap; ku.Rap.an adv banyak kurap

kuR.ban  kurban;   persembahan kpd Allah (spt biri-biri, sapi, unta yg disembelih pd hari Lebaran Haji) sbg wujud ketaatan muslim kpd-Nya

ku.Ro-ku.Ro  kura-kura

kuR.sikursi

kʊ.Rʊng v kurung; be.kʊ.Rʊng; berkurung; ngʊ.Rʊng v mengurung; kʊ.Rʊng.an 1 kurungan; penjara; 2 bilik untuk mandi atau buang air yg dibuat di atas jamban

kʊ.Rʊkurus; -- kê.Ring kurus kering; kurus sekali; ngʊ.Rʊsi v mengurus; menjadi kurus; kê.kʊ.Rʊs.an adv kekurusan; terlampau kurus        

ku.sal remas; ngu.sal v meremas

kʊ.sʊkusut

ku.tang kutang; beha

kʊ.tɨl kutil

kʊ.tɨng tidak bergagang

ku.tu kutu; bê.ku.tu v berkutu

kʊ.tʊʔ kutuk; -- dêngan balo pb serasi; sesuai; ngʊ.tʊʔ v mengutuk; tê.kʊ.tʊʔ v terkutuk; celaka; kʊ.tʊʔ.an n kutukan

kʊ.tʊng kutung; buntung

ku.wɨR v  cungkil; menggeser suatu barang supaya menjauh: tʊlʊng kau -- buntang ulaR tu jaʊh-jaʊh tolong engkau cungkil bangkai ular itu jauh-jauh; ngu.wɨR v mencungkil

ku.wɨcungkil; ngu.wɨt v mencungkil


Tidak ada komentar:

Posting Komentar

Tentang Jambi Seberang

  Kota Jambi dibelah oleh sungai Batanghari, yang merupakan sungai terpanjang di pulau Sumatera.  Dengan demikian secara geografis Kota J...